Biết chờ đến lượt và tham gia trò chơi cùng người khác là những kỹ năng xã hội quan trọng đối với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, một số trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn khi phải chờ đợi, chia sẻ đồ chơi hoặc điều chỉnh hành động theo lượt của bạn. Điều này khiến trẻ dễ bỏ dở trò chơi hoặc gặp trở ngại khi tham gia hoạt động tập thể.
Cha mẹ giúp trẻ tự kỷ rèn luyện những kỹ năng chờ đợi và chơi cùng bạn thông qua các trò chơi ngắn, có quy tắc rõ ràng và được lặp lại trong môi trường quen thuộc. Quan trọng nhất là lựa chọn mức độ thử thách phù hợp, không ép trẻ phải tương tác khi chưa sẵn sàng.
Nội dung bài viết
- 1 1. Vì sao trẻ tự kỷ cần học kỹ năng chờ đợi và chơi cùng bạn?
- 2 2. Những kỹ năng cần rèn luyện trước khi trẻ chơi cùng các bạn
- 3 3. 8 trò chơi giúp trẻ tự kỷ học cách chờ đợi và luân phiên
- 4 4. Cách hướng dẫn trẻ tự kỷ chờ đến lượt hiệu quả
- 5 5. Những sai lầm cần tránh khi dạy trẻ chơi cùng các bạn
- 6 6. Theo dõi tiến bộ của trẻ trong các hoạt động tương tác
- 7 Kết luận
1. Vì sao trẻ tự kỷ cần học kỹ năng chờ đợi và chơi cùng bạn?
Chờ đợi và chơi luân phiên đòi hỏi trẻ phối hợp nhiều kỹ năng như chú ý đến người khác, hiểu quy tắc, kiểm soát hành động và nhận biết thời điểm đến lượt mình.
Việc rèn luyện những kỹ năng này mang lại một số lợi ích:
- Tăng khả năng tương tác: Trẻ có thêm cơ hội tham gia hoạt động chung thay vì chỉ chơi một mình.
- Học cách luân phiên: Trẻ hiểu rằng trong trò chơi, mỗi người đều có lượt thực hiện riêng.
- Phát triển giao tiếp: Trẻ có thể học cách yêu cầu, phản hồi, đưa đồ vật cho bạn hoặc thể hiện mong muốn tiếp tục chơi.
- Làm quen với quy tắc: Trẻ dần hiểu cách bắt đầu, duy trì và kết thúc một trò chơi.
- Hỗ trợ tham gia môi trường học đường: Kỹ năng chờ lượt có thể được vận dụng trong hoạt động nhóm, giờ học và sinh hoạt tập thể.
Tại trường mầm non chuyên biệt Ước Mơ, việc hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng xã hội cần được xem xét theo khả năng và nhu cầu riêng của từng em. Cha mẹ cũng có thể bắt đầu rèn luyện từ những tình huống đơn giản trong sinh hoạt gia đình.
2. Những kỹ năng cần rèn luyện trước khi trẻ chơi cùng các bạn
Không nên yêu cầu trẻ tham gia ngay vào những trò chơi có nhiều người hoặc luật chơi phức tạp. Cha mẹ có thể giúp trẻ làm quen với từng kỹ năng nền tảng.
Nhận biết đến lượt: Trẻ hiểu khi nào mình được chơi và khi nào cần chờ người khác. Cha mẹ có thể sử dụng thẻ hình, lời nhắc ngắn như “đến lượt mẹ” và “đến lượt con”.
Chờ trong khoảng thời gian ngắn: Bắt đầu bằng vài giây, sau đó tăng dần nếu trẻ cảm thấy thoải mái. Không nên yêu cầu trẻ chờ quá lâu ngay từ đầu.
Chấp nhận việc chia sẻ đồ chơi: Hướng dẫn trẻ hiểu rằng một món đồ có thể được nhiều người sử dụng theo lượt. Có thể bắt đầu bằng những món đồ trẻ ít gắn bó hơn.
Chú ý đến hành động của người chơi khác: Trẻ tập quan sát khi người khác thực hiện lượt chơi, chẳng hạn nhìn bạn lăn bóng hoặc xếp một khối hình.
Thể hiện nhu cầu giao tiếp: Trẻ có thể dùng lời nói, cử chỉ, hình ảnh hoặc thiết bị giao tiếp để yêu cầu đến lượt, xin thêm đồ chơi hay báo hiệu muốn dừng lại.
3. 8 trò chơi giúp trẻ tự kỷ học cách chờ đợi và luân phiên
Những trò chơi dưới đây có thể thực hiện tại nhà với cha mẹ, anh chị em hoặc một người bạn quen thuộc. Mỗi hoạt động nên bắt đầu bằng số lượt ít và quy tắc đơn giản.
- Lăn bóng qua lại
Hai người ngồi đối diện và lần lượt lăn bóng cho nhau. Cha mẹ nói “mẹ lăn trước”, sau đó chờ trẻ lăn bóng trở lại. Khi trẻ đã hiểu cách chơi, có thể thêm một người thứ ba để trẻ làm quen với việc chờ đến lượt. Trò chơi này giúp trẻ nhận biết sự luân phiên thông qua hành động trực quan.
- Xếp tháp theo lượt
Chuẩn bị một bộ khối xếp hình. Mỗi người lần lượt đặt một khối lên trên để tạo thành tòa tháp. Cha mẹ có thể sử dụng hai chiếc khay hoặc thẻ màu để phân biệt lượt của từng người. Khi trẻ muốn đặt thêm khối, hãy nhẹ nhàng nhắc trẻ quan sát xem ai đang đến lượt.
- Chuyền đồ chơi
Ngồi thành vòng tròn với hai hoặc ba người, sau đó chuyền một món đồ chơi theo thứ tự. Người nhận có thể thực hiện một hành động đơn giản như nhấn nút, xoay bánh xe hoặc tạo âm thanh rồi chuyền tiếp.
Hoạt động này giúp trẻ tập chờ, quan sát và chú ý đến người chơi khác.
- Ghép tranh cùng nhau
Chuẩn bị một bộ ghép hình có số lượng mảnh vừa phải. Mỗi người lần lượt chọn một mảnh và tìm vị trí phù hợp để hoàn thành bức tranh. Nếu trẻ chưa quen, cha mẹ có thể chỉ sử dụng hai đến ba mảnh ghép trong những lượt đầu tiên. Không cần yêu cầu trẻ phải giao tiếp bằng mắt hoặc nói chuyện liên tục khi chơi.
- Trò chơi thả vòng
Đặt một cọc nhựa hoặc chai nhựa chắc chắn ở khoảng cách gần. Mỗi người lần lượt cầm vòng và ném vào mục tiêu. Có thể sử dụng thẻ “lượt của con” và “lượt của bạn” để trẻ dễ nhận biết thứ tự. Trò chơi giúp trẻ hiểu rằng mình cần chờ người khác hoàn thành lượt trước khi tiếp tục.
- Cùng tô màu một bức tranh
Chuẩn bị một bức tranh lớn và một số bút màu. Cha mẹ cùng trẻ tô từng khu vực, luân phiên sử dụng những màu sắc khác nhau. Ví dụ, mẹ tô bông hoa, trẻ tô chiếc lá. Sau đó, hai người đổi lượt để tiếp tục hoàn thành bức tranh.
- Chơi trò chơi bắt chước
Cha mẹ thực hiện một hành động đơn giản như vỗ tay, giơ hai tay hoặc gõ nhẹ lên bàn. Trẻ quan sát và làm theo. Sau đó, đổi vai để trẻ thực hiện hành động và người lớn bắt chước. Khi trẻ đã quen, có thể mời thêm một người bạn tham gia. Hoạt động này giúp trẻ chú ý đến hành động của người khác và hình thành tương tác qua lại.
- Chơi trò chơi có quy tắc đơn giản
Lựa chọn trò chơi phù hợp với khả năng của trẻ như lô tô hình ảnh, tìm cặp hình giống nhau hoặc xúc xắc chọn màu. Mỗi người thực hiện một lượt theo quy tắc đã thống nhất. Cha mẹ nên giải thích bằng hình ảnh hoặc làm mẫu trước khi bắt đầu. Khi trẻ đã hiểu cách chơi, có thể tăng số người tham gia.
4. Cách hướng dẫn trẻ tự kỷ chờ đến lượt hiệu quả
Bên cạnh việc lựa chọn trò chơi, cách người lớn hướng dẫn cũng ảnh hưởng đến khả năng tham gia của trẻ. Cha mẹ có thể áp dụng một số cách sau:
- Sử dụng tín hiệu trực quan: Chuẩn bị hai thẻ hình để phân biệt lượt của trẻ và người chơi khác. Khi đổi lượt, người lớn chỉ cần đổi thẻ tương ứng.
- Bắt đầu với thời gian chờ ngắn: Cho trẻ chờ vài giây trước khi đến lượt, sau đó tăng dần dựa trên phản ứng thực tế.
- Dùng lời nhắc nhất quán: Sử dụng những câu ngắn như “chờ một chút”, “đến lượt bạn” hoặc “bây giờ đến lượt con”.
- Khen ngợi nỗ lực cụ thể: Ghi nhận khi trẻ biết đợi, đưa đồ chơi cho người khác hoặc tiếp tục tham gia sau khi kết thúc lượt.
- Giảm dần sự hỗ trợ: Khi trẻ đã hiểu quy tắc, cha mẹ có thể giảm lời nhắc và để trẻ tự nhận biết lượt chơi.
Phụ huynh có thể tham khảo thêm các phương pháp dạy trẻ tự kỷ để xây dựng hoạt động phù hợp với khả năng giao tiếp, chú ý và tương tác của con.
5. Những sai lầm cần tránh khi dạy trẻ chơi cùng các bạn
Trong quá trình rèn luyện, một số cách hướng dẫn tưởng như đơn giản nhưng có thể khiến trẻ cảm thấy áp lực hoặc mất hứng thú.
- Ép trẻ chia sẻ ngay lập tức: Nên bắt đầu bằng việc luân phiên với những món đồ chơi trẻ cảm thấy thoải mái khi sử dụng.
- Bắt trẻ chờ quá lâu: Thời gian chờ cần tăng từ từ, phù hợp với khả năng của trẻ.
- Chọn trò chơi quá phức tạp: Nhiều luật chơi hoặc quá nhiều người tham gia có thể khiến trẻ khó theo dõi.
- Chỉ chú trọng kết quả: Trẻ chưa cần chơi đúng luật hoàn toàn ngay từ đầu. Những nỗ lực nhỏ như ngồi cùng nhóm hoặc đưa bóng cho người khác cũng đáng được ghi nhận.
- So sánh trẻ với bạn bè: Mỗi trẻ có cách tương tác và tốc độ học kỹ năng xã hội khác nhau.
Đặc biệt, không nên xem việc trẻ thích chơi một mình là hành vi cần loại bỏ. Mục tiêu là mở rộng cơ hội tương tác để trẻ có thể tham gia khi sẵn sàng, đồng thời vẫn tôn trọng sở thích và nhu cầu cá nhân.
6. Theo dõi tiến bộ của trẻ trong các hoạt động tương tác
Cha mẹ có thể ghi lại những thay đổi nhỏ sau mỗi giai đoạn luyện tập để biết hoạt động nào đang phù hợp với trẻ.
| Nội dung theo dõi | Biểu hiện tiến bộ |
| Chờ đến lượt | Trẻ có thể chờ trong khoảng thời gian phù hợp mà không cần nhắc liên tục |
| Luân phiên | Trẻ biết thực hiện lượt chơi và chuyển lượt cho người khác |
| Chú ý đến bạn | Trẻ quan sát hoặc phản hồi hành động của người cùng chơi |
| Chia sẻ đồ chơi | Trẻ chấp nhận cho người khác sử dụng đồ vật theo lượt |
| Duy trì trò chơi | Trẻ có thể tham gia nhiều lượt hoặc hoàn thành hoạt động chung |
Nếu trẻ thường xuyên căng thẳng, khó tham gia hoặc có phản ứng mạnh khi phải chờ, cha mẹ nên điều chỉnh hoạt động và trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia giáo dục đặc biệt để tìm cách hỗ trợ phù hợp.
Kết luận
Dạy trẻ tự kỷ biết chờ đợi và chơi cùng các bạn cần sự kiên nhẫn, hướng dẫn nhất quán và những hoạt động vừa sức. Cha mẹ nên bắt đầu từ trò chơi hai người, thời gian chờ ngắn rồi từng bước mở rộng số lượng người tham gia và độ phức tạp của quy tắc.
Điều quan trọng không phải là trẻ phải chơi giống các bạn khác, mà là trẻ có thêm cơ hội giao tiếp, luân phiên và tham gia hoạt động chung theo cách phù hợp với khả năng của mình.
