Nhận biết và gọi tên đồ vật là kỹ năng quan trọng giúp trẻ hiểu môi trường xung quanh, giao tiếp nhu cầu và tham gia các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Với trẻ tự kỷ, quá trình học kỹ năng này có thể cần nhiều lần thực hành và cách hướng dẫn trực quan, phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng trẻ.
Cha mẹ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài học riêng biệt. Những vật dụng quen thuộc như cốc, thìa, dép, quả bóng hay bàn chải đánh răng đều có thể trở thành học liệu để trẻ quan sát, nhận diện và học cách thể hiện tên gọi.
Nội dung bài viết
- 1 1. Bắt đầu từ những đồ vật trẻ thường xuyên sử dụng
- 2 2. Hướng dẫn trẻ nhận biết đồ vật qua hình ảnh và vật thật
- 3 3. Dạy trẻ gọi tên đồ vật bằng những hoạt động thực hành
- 4 4. Những cách hỗ trợ trẻ mở rộng vốn từ về đồ vật
- 5 5. Những lưu ý khi dạy trẻ tự kỷ nhận biết và gọi tên đồ vật
- 6 6. Theo dõi khả năng nhận biết và sử dụng từ của trẻ
- 7 Kết luận
1. Bắt đầu từ những đồ vật trẻ thường xuyên sử dụng
Khi mới dạy trẻ nhận biết đồ vật, cha mẹ nên lựa chọn những vật dụng xuất hiện thường xuyên trong sinh hoạt thay vì giới thiệu quá nhiều đồ vật xa lạ.
Có thể chia thành các nhóm gần gũi:
| Nhóm đồ vật | Ví dụ |
| Đồ dùng ăn uống | Cốc, thìa, bát, đĩa |
| Đồ dùng cá nhân | Bàn chải, khăn mặt, dép, quần áo |
| Đồ chơi | Ô tô, bóng, búp bê, khối xếp hình |
| Đồ vật trong nhà | Ghế, bàn, đèn, cửa |
| Thực phẩm | Chuối, táo, bánh mì, sữa |
Trong giai đoạn đầu, chỉ nên chọn khoảng 2–3 đồ vật có hình dạng khác biệt rõ ràng. Khi trẻ đã nhận diện tốt, cha mẹ mới mở rộng thêm nhóm từ.
Dream School là một địa chỉ phụ huynh có thể tìm hiểu khi cần tham khảo hoạt động giáo dục và hỗ trợ trẻ có nhu cầu đặc biệt. Việc lựa chọn đúng đồ vật quen thuộc cũng giúp gia đình tạo ra những tình huống học tập gần gũi, dễ lặp lại trong ngày.
2. Hướng dẫn trẻ nhận biết đồ vật qua hình ảnh và vật thật
Trẻ có thể tiếp nhận thông tin theo những cách khác nhau. Vì vậy, cha mẹ nên kết hợp vật thật, hình ảnh và lời nói để trẻ có nhiều cơ hội nhận diện.
Cho trẻ quan sát vật thật
Đặt một chiếc cốc trước mặt trẻ, chỉ vào đồ vật và nói rõ ràng: “Đây là cái cốc”. Sau đó, cho trẻ cầm hoặc sử dụng cốc trong tình huống phù hợp. Khi trẻ đã quen, cha mẹ có thể đặt thêm một món đồ khác và yêu cầu trẻ chọn đúng chiếc cốc khi nghe tên gọi.
Ghép hình ảnh với đồ vật tương ứng
Chuẩn bị ảnh chiếc thìa, quả bóng hoặc đôi dép cùng với những đồ vật thật. Hướng dẫn trẻ đặt hình ảnh cạnh vật có đặc điểm tương ứng. Ví dụ, đưa cho trẻ hình quả bóng và yêu cầu tìm quả bóng thật trong giỏ đồ chơi.
Tìm đồ vật theo yêu cầu
Đặt hai hoặc ba món đồ quen thuộc trên bàn rồi đưa ra yêu cầu ngắn như “Lấy thìa”, “Đưa mẹ quả bóng” hoặc “Chỉ vào chiếc dép”. Nếu trẻ chưa thực hiện được, cha mẹ có thể chỉ vào vật mẫu hoặc giảm số lượng lựa chọn để trẻ dễ quan sát hơn.
3. Dạy trẻ gọi tên đồ vật bằng những hoạt động thực hành
Sau khi trẻ bắt đầu nhận diện được một số đồ vật, cha mẹ có thể tạo cơ hội để trẻ học cách thể hiện tên gọi. Không nên chỉ yêu cầu trẻ nhắc lại từ ngữ mà cần kết hợp với nhu cầu giao tiếp thực tế.
Gọi tên đồ vật trong giờ ăn
Khi chuẩn bị bữa ăn, cha mẹ giới thiệu tên từng vật dụng như bát, thìa, cốc và đĩa. Có thể hỏi trẻ “Con muốn lấy gì?” rồi đưa ra hai lựa chọn để trẻ chỉ, nói hoặc sử dụng hình ảnh giao tiếp.
Học tên đồ chơi khi cùng chơi
Trong lúc chơi ô tô, xếp hình hoặc thả bóng, cha mẹ gọi tên đồ vật và hành động tương ứng. Chẳng hạn: “Xe chạy”, “Bóng lăn”, “Khối vuông”. Những từ ngắn gắn với hoạt động cụ thể giúp trẻ hiểu cách sử dụng từ trong ngữ cảnh.
Tìm và gọi tên đồ vật trong nhà
Cùng trẻ đi quanh phòng để tìm những vật đã học. Khi nhìn thấy chiếc ghế, cha mẹ có thể hỏi “Đây là gì?”. Nếu trẻ chưa trả lời, hãy gợi ý bằng âm đầu hoặc nhắc lại tên đồ vật một cách tự nhiên.
Chơi trò chơi chọn đồ vật bí mật
Cho một món đồ vào túi vải, để trẻ dùng tay sờ và đoán đó là vật gì. Cha mẹ có thể đưa ra gợi ý về hình dạng hoặc công dụng, chẳng hạn “Đồ vật này dùng để chải tóc”.
Nếu trẻ chưa thể gọi tên, cha mẹ có thể đưa ra hai hình ảnh để trẻ lựa chọn. Mục tiêu ban đầu là giúp trẻ nhận diện và thể hiện lựa chọn, sau đó mới tăng dần yêu cầu về ngôn ngữ.
4. Những cách hỗ trợ trẻ mở rộng vốn từ về đồ vật
Khi trẻ đã nhận biết được một số từ quen thuộc, phụ huynh có thể mở rộng vốn từ bằng cách giúp trẻ hiểu thêm đặc điểm, công dụng và mối liên hệ giữa các đồ vật.
- Dạy tên gọi đi kèm công dụng: Ví dụ, “Cái thìa dùng để xúc thức ăn”, “Bàn chải dùng để đánh răng”.
- Phân loại theo nhóm: Cho trẻ xếp các đồ dùng ăn uống vào một nhóm, đồ chơi vào nhóm khác.
- So sánh đặc điểm: Hướng dẫn trẻ nhận biết quả bóng tròn, chiếc hộp vuông hoặc chiếc cốc có quai.
- Dạy từ chỉ đặc điểm: Kết hợp tên đồ vật với màu sắc, kích thước như bóng đỏ, cốc lớn, xe nhỏ.
- Tạo cơ hội giao tiếp: Đặt món đồ trẻ muốn sử dụng ở vị trí dễ nhìn để trẻ chủ động yêu cầu bằng cách phù hợp.
Cha mẹ có thể tham khảo thêm các hoạt động giáo dục dành cho trẻ tự kỷ để lựa chọn cách tổ chức bài học, mức độ hỗ trợ và hình thức thực hành phù hợp với khả năng của con.
5. Những lưu ý khi dạy trẻ tự kỷ nhận biết và gọi tên đồ vật
Trong quá trình hướng dẫn, cha mẹ cần kiên nhẫn và chú ý đến phản ứng của trẻ. Một số nguyên tắc dưới đây giúp hoạt động học tập diễn ra nhẹ nhàng hơn:
- Không giới thiệu quá nhiều từ mới: Mỗi giai đoạn chỉ nên tập trung vào một nhóm đồ vật nhỏ.
- Dùng tên gọi nhất quán: Tránh thay đổi cách gọi liên tục khiến trẻ khó liên kết từ với đồ vật.
- Không ép trẻ phải phát âm: Nếu trẻ chưa sử dụng lời nói, có thể chấp nhận cách giao tiếp bằng chỉ tay, đưa thẻ hình hoặc thiết bị hỗ trợ.
- Tạo cơ hội thực hành tự nhiên: Lồng ghép việc học tên đồ vật vào giờ ăn, giờ chơi, lúc mặc quần áo và dọn dẹp.
- Khen ngợi nỗ lực: Ghi nhận khi trẻ chọn đúng đồ vật, chủ động yêu cầu hoặc cố gắng phát âm.
- Điều chỉnh khi trẻ mất tập trung: Nếu trẻ không muốn tiếp tục, nên nghỉ hoặc chuyển sang hoạt động phù hợp hơn.
Một điểm cần lưu ý là nhận biết đồ vật và gọi tên đồ vật là hai kỹ năng khác nhau. Trẻ có thể hiểu từ “quả bóng” và chọn đúng đồ vật nhưng chưa thể nói thành lời. Vì vậy, cha mẹ không nên đánh giá khả năng hiểu của trẻ chỉ dựa trên mức độ phát âm.
6. Theo dõi khả năng nhận biết và sử dụng từ của trẻ
Để biết trẻ đang tiến bộ như thế nào, phụ huynh có thể ghi lại những đồ vật trẻ đã nhận diện và cách trẻ thể hiện tên gọi.
| Kỹ năng | Biểu hiện cần quan sát |
| Nhận diện | Trẻ chọn đúng đồ vật khi nghe tên gọi |
| Ghép hình | Trẻ ghép được ảnh với vật thật |
| Phân loại | Trẻ biết xếp đồ vật theo nhóm quen thuộc |
| Hiểu công dụng | Trẻ biết chọn vật phù hợp với một hoạt động |
| Thể hiện tên gọi | Trẻ nói, chỉ hình, ra dấu hoặc sử dụng phương tiện giao tiếp để gọi tên |
Nên ghi nhận cả mức độ hỗ trợ mà trẻ cần, chẳng hạn tự thực hiện, cần gợi ý bằng lời hay cần người lớn làm mẫu. Những thông tin này giúp cha mẹ lựa chọn mục tiêu tiếp theo và trao đổi cụ thể hơn với giáo viên hoặc chuyên gia khi cần.
Kết luận
Dạy trẻ tự kỷ nhận biết và gọi tên đồ vật nên bắt đầu từ những vật dụng quen thuộc, sau đó mở rộng dần sang hình ảnh, đặc điểm và công dụng. Việc kết hợp học tập với sinh hoạt hằng ngày giúp trẻ có nhiều cơ hội quan sát, thực hành và sử dụng từ trong những tình huống có ý nghĩa.
Mỗi trẻ có khả năng tiếp nhận và giao tiếp riêng. Cha mẹ nên tôn trọng cách trẻ thể hiện nhu cầu, ghi nhận từng tiến bộ nhỏ và điều chỉnh hoạt động theo khả năng thực tế thay vì đặt nặng số lượng từ trẻ cần ghi nhớ.
