Tương tác xã hội giúp trẻ học cách chia sẻ sự chú ý, thể hiện nhu cầu, phản hồi với người khác và tham gia các hoạt động chung. Tuy nhiên, một số trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn khi bắt đầu trò chuyện, chờ đến lượt hoặc phối hợp với bạn bè. Thay vì chỉ hướng dẫn bằng lời nói, cha mẹ và giáo viên có thể sử dụng trò chơi để tạo ra những tình huống tương tác gần gũi. Dưới đây Dream School gợi ý 8 trò chơi đơn giản, có thể tổ chức tại nhà hoặc trong lớp học.
Nội dung bài viết
1. Chuyền bóng theo lượt
Chuyền bóng giúp trẻ nhận biết lượt chơi, chú ý đến hành động của người khác và phối hợp trong một hoạt động chung.
Cách chơi:
- Cho trẻ và người lớn ngồi thành vòng tròn, sử dụng một quả bóng mềm.
- Người đầu tiên gọi tên người tiếp theo hoặc đưa ra tín hiệu để chuyền bóng.
- Người nhận bóng tiếp tục chuyền cho người khác.
- Khi trẻ đã quen, có thể tăng số người tham gia hoặc thêm quy tắc như chuyền bóng theo màu sắc.
Nếu trẻ chưa biết chờ, cha mẹ có thể dùng thẻ hình minh họa lượt của từng người. Không nên yêu cầu trẻ phải giao tiếp bằng mắt mới được nhận bóng; trẻ có thể thể hiện sự chú ý bằng cách hướng người, đưa tay hoặc chủ động nhận bóng.
2. Xây dựng công trình cùng nhau
Trò chơi xếp hình theo nhóm tạo cơ hội để trẻ chia sẻ đồ chơi, phối hợp hành động và hiểu rằng mỗi người có thể đóng góp một phần vào kết quả chung.
Cách chơi:
- Chuẩn bị các khối gỗ hoặc bộ xếp hình có nhiều màu sắc.
- Mỗi người lần lượt đặt một khối để cùng xây dựng ngôi nhà, tòa tháp hoặc cây cầu.
- Khuyến khích trẻ đưa khối cần thiết cho bạn hoặc đề nghị người khác hỗ trợ.
- Khi công trình hoàn thành, cả nhóm cùng quan sát và gọi tên sản phẩm.
Người lớn có thể tạo tình huống cần phối hợp, chẳng hạn một trẻ giữ phần đế, trẻ khác chọn khối để xây tiếp. Qua đó, trẻ học cách chờ đợi, trao đổi và cùng giải quyết một nhiệm vụ.
3. Đóng vai mua bán
Đóng vai mua bán giúp trẻ làm quen với những tình huống giao tiếp thường gặp, chẳng hạn hỏi món đồ, đưa vật dụng và phản hồi khi người khác yêu cầu.
Cách chơi:
- Chuẩn bị một số đồ chơi mô phỏng thực phẩm, giỏ hàng và tiền giả.
- Một người đóng vai người bán, người còn lại làm khách hàng.
- Khách hàng chọn món đồ và thể hiện yêu cầu bằng lời nói, cử chỉ hoặc thẻ hình.
- Người bán đưa đúng món hàng, sau đó hai bên đổi vai.
Có thể bắt đầu bằng những trao đổi đơn giản như “Cho tôi quả táo” hoặc “Bạn muốn mua gì?”. Không cần yêu cầu trẻ ghi nhớ hội thoại dài; điều quan trọng là trẻ hiểu vai trò của mình và có phản hồi phù hợp với tình huống.
4. Tìm đồ vật theo cặp
Đây là trò chơi giúp trẻ phối hợp với bạn, chia sẻ thông tin và cùng tìm lời giải thay vì chỉ thực hiện nhiệm vụ một mình.
Cách chơi:
- Chuẩn bị các cặp thẻ hình giống nhau, úp xuống bàn.
- Hai trẻ lần lượt lật thẻ để tìm những hình trùng khớp.
- Khi tìm được một cặp, trẻ có thể đưa thẻ cho bạn hoặc cùng đặt vào khu vực đã quy định.
- Người lớn khuyến khích trẻ thông báo kết quả bằng lời nói, cử chỉ hoặc biểu tượng.
Nếu trẻ chưa hiểu luật chơi, hãy bắt đầu với số lượng thẻ ít và làm mẫu một lượt. Khi đã nắm được cách chơi, trẻ có thể phối hợp với bạn mà không cần người lớn hướng dẫn liên tục.
5. Bắt chước hành động
Trò chơi bắt chước giúp trẻ chú ý đến hành động của người khác và phản hồi bằng cách thực hiện động tác tương ứng. Đây cũng là cơ hội để trẻ tham gia tương tác mà không cần sử dụng nhiều ngôn ngữ.
Cách chơi:
- Người lớn thực hiện một động tác đơn giản như vỗ tay, giơ hai tay hoặc chạm vào đầu.
- Trẻ quan sát và thử làm theo.
- Sau đó, đổi vai để trẻ tự chọn động tác cho người lớn hoặc bạn thực hiện.
- Có thể kết hợp âm nhạc để hoạt động trở nên sinh động hơn.
Nên bắt đầu bằng những động tác trẻ đã quen thuộc. Khi trẻ chủ động tạo ra hành động và chờ người khác bắt chước, trò chơi cho trẻ tự kỷ không chỉ rèn luyện khả năng quan sát mà còn khuyến khích trẻ khởi xướng tương tác.
6. Cùng hoàn thành bức tranh
Vẽ tranh theo nhóm tạo ra một sản phẩm chung, giúp trẻ học cách chia sẻ dụng cụ, trao đổi ý tưởng và tôn trọng phần đóng góp của người khác.
Cách chơi:
- Chuẩn bị một tờ giấy lớn, bút màu và hình ảnh chủ đề như khu vườn, ngôi nhà hoặc con vật.
- Mỗi trẻ phụ trách một phần của bức tranh.
- Các thành viên lần lượt chọn màu, vẽ thêm chi tiết hoặc đưa bút cho bạn.
- Cuối cùng, cả nhóm cùng quan sát và giới thiệu những phần mình đã thực hiện.
Nếu trẻ chưa biết cách trao đổi, người lớn có thể gợi ý bằng câu ngắn như “Con muốn màu nào?” hoặc “Con đưa bút cho bạn nhé?”. Trẻ cũng có thể chỉ vào màu mình thích thay vì phải trả lời bằng lời nói.
7. Cùng tìm kho báu
Trò chơi tìm kho báu khuyến khích trẻ hợp tác, chia sẻ thông tin và cùng giải quyết nhiệm vụ. Hoạt động này phù hợp với nhóm nhỏ từ hai đến ba trẻ.
Cách chơi:
- Người lớn giấu một số món đồ chơi ở những vị trí an toàn trong phòng.
- Đưa ra gợi ý bằng hình ảnh hoặc câu nói ngắn như “Tìm món đồ ở cạnh chiếc ghế”.
- Các trẻ cùng tìm kiếm, thông báo khi phát hiện đồ vật và đưa về vị trí tập kết.
- Sau khi tìm đủ đồ, cả nhóm cùng mở hộp kho báu.
Để tăng tính tương tác, có thể phân chia nhiệm vụ: một trẻ cầm bản đồ hình ảnh, một trẻ tìm đồ vật và một trẻ phụ trách bỏ đồ vào giỏ. Cách tổ chức này giúp trẻ nhận biết vai trò của từng thành viên trong hoạt động chung.
8. Chơi nhạc cụ theo nhóm
Âm nhạc tạo ra môi trường tương tác thông qua âm thanh và nhịp điệu. Trẻ có thể cùng chơi mà không cần phải duy trì cuộc trò chuyện bằng lời nói.
Cách chơi:
- Chuẩn bị trống nhỏ, lục lạc, thanh gõ hoặc các nhạc cụ an toàn.
- Người lớn tạo một nhịp đơn giản để trẻ nghe và làm theo.
- Các thành viên lần lượt chơi nhạc cụ, sau đó dừng lại để nhường lượt cho người tiếp theo.
- Có thể chia nhóm để mỗi trẻ phụ trách một nhịp khác nhau.
Nếu trẻ nhạy cảm với âm thanh, nên chọn nhạc cụ có âm lượng nhỏ, cho trẻ làm quen từ từ và không ép trẻ tham gia khi có dấu hiệu khó chịu.
Lưu ý khi tổ chức trò chơi tương tác xã hội cho trẻ tự kỷ
Để trò chơi mang lại hiệu quả, cha mẹ và giáo viên cần quan tâm đến cách trẻ tham gia thay vì chỉ chú trọng kết quả thắng thua hoặc việc trẻ có làm đúng luật hay không.
- Bắt đầu từ nhóm nhỏ: Cho trẻ chơi cùng một người trước khi chuyển sang nhóm đông hơn.
- Chọn hoạt động trẻ yêu thích: Sở thích về bóng, âm nhạc, xếp hình hoặc tranh ảnh có thể giúp trẻ hứng thú tham gia.
- Sử dụng hướng dẫn trực quan: Hình ảnh và thao tác mẫu giúp trẻ hiểu luật chơi mà không phải ghi nhớ quá nhiều lời nói.
- Tôn trọng cách giao tiếp của trẻ: Chấp nhận lời nói, cử chỉ, tranh ảnh hoặc thiết bị giao tiếp hỗ trợ.
- Khuyến khích tương tác tự nhiên: Ghi nhận khi trẻ chủ động đưa đồ chơi, chờ lượt, chia sẻ hoặc phản hồi với người khác.
Trò chơi không cần có luật phức tạp mới giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội. Những hoạt động đơn giản như chuyền bóng, cùng xếp hình hay tìm đồ vật cũng có thể tạo ra nhiều cơ hội tương tác có ý nghĩa. Khi được tham gia trong môi trường thân thiện và không bị ép buộc, trẻ sẽ có thêm trải nghiệm để kết nối với gia đình, giáo viên và bạn bè.
