Một số trẻ tự kỷ dễ bị thu hút bởi âm thanh, chuyển động hoặc đồ vật xung quanh, khiến trẻ khó duy trì sự chú ý vào hoạt động đang thực hiện. Có trẻ chỉ tham gia một trò chơi trong thời gian ngắn, nhưng cũng có trẻ tập trung rất lâu vào chủ đề hoặc món đồ mình yêu thích.
Vì vậy, cải thiện khả năng tập trung ở trẻ tự kỷ không đơn thuần là yêu cầu trẻ ngồi yên và chú ý lâu hơn. Cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân khiến trẻ mất tập trung, lựa chọn hoạt động phù hợp và tạo điều kiện để trẻ chủ động tham gia.
Nội dung bài viết
- 1 1. Bắt đầu từ những hoạt động trẻ thực sự yêu thích
- 2 2. Chia nhiệm vụ thành những bước ngắn và rõ ràng
- 3 3. Sử dụng trò chơi để rèn luyện khả năng chú ý
- 4 4. Điều chỉnh môi trường để hạn chế yếu tố gây xao nhãng
- 5 5. Kết hợp vận động trước và giữa các hoạt động cần tập trung
- 6 6. Dạy trẻ nhận biết thời điểm bắt đầu và kết thúc nhiệm vụ
- 7 7. Ghi nhận tiến bộ thay vì liên tục yêu cầu trẻ chú ý
- 8 Kiên trì điều chỉnh theo khả năng của từng trẻ
1. Bắt đầu từ những hoạt động trẻ thực sự yêu thích
Sở thích là điểm khởi đầu thuận lợi để thu hút sự chú ý của trẻ. Nếu trẻ thích ô tô, cha mẹ có thể sử dụng đồ chơi này để tổ chức các hoạt động phân loại, xếp hình hoặc tìm kiếm theo yêu cầu.
Chẳng hạn, thay vì yêu cầu trẻ ngồi học nhận biết màu sắc bằng thẻ hình thông thường, hãy chuẩn bị một số chiếc ô tô màu đỏ, xanh và vàng. Sau đó, hướng dẫn trẻ tìm chiếc xe có màu tương ứng hoặc xếp các xe cùng màu vào một nhóm.
Dream School gợi ý một số hoạt động khác có thể tận dụng sở thích của trẻ:
- Thích động vật: Ghép hình con vật, tìm con vật theo tiếng kêu.
- Thích âm nhạc: Nghe một đoạn nhạc rồi chọn hình ảnh tương ứng.
- Thích xếp hình: Hoàn thành mô hình theo mẫu đơn giản.
- Thích bóng: Lăn bóng qua lại theo lượt hoặc đưa bóng vào đúng rổ.
Khi trẻ đã quen với hoạt động, cha mẹ có thể bổ sung yêu cầu mới để mở rộng khả năng chú ý mà không làm mất đi sự hứng thú ban đầu.
2. Chia nhiệm vụ thành những bước ngắn và rõ ràng
Một nhiệm vụ có quá nhiều thao tác liên tiếp có thể khiến trẻ khó xác định cần tập trung vào phần nào. Thay vì yêu cầu trẻ hoàn thành toàn bộ công việc cùng lúc, hãy chia hoạt động thành những bước nhỏ.
Ví dụ, khi hướng dẫn trẻ xếp hình:
- Chọn một miếng ghép.
- Quan sát vị trí cần đặt.
- Xoay miếng ghép cho đúng chiều.
- Đặt vào vị trí tương ứng.
- Tiếp tục với miếng ghép tiếp theo.
Cha mẹ nên đưa ra từng yêu cầu ngắn, kết hợp làm mẫu nếu trẻ chưa hiểu. Khi trẻ hoàn thành một bước, hãy ghi nhận nỗ lực trước khi chuyển sang bước tiếp theo.
Cách tổ chức này giúp trẻ biết rõ mình cần làm gì, giảm cảm giác quá tải và từng bước duy trì sự chú ý trong suốt nhiệm vụ.
3. Sử dụng trò chơi để rèn luyện khả năng chú ý
Trò chơi tạo cơ hội để trẻ tập trung vào một mục tiêu cụ thể mà không cảm thấy đang phải thực hiện bài học. Phụ huynh có thể lựa chọn trò chơi dựa trên độ tuổi, khả năng vận động và mức độ hiểu hướng dẫn của con.
Một số gợi ý dễ thực hiện tại nhà:
| Trò chơi | Cách thực hiện | Kỹ năng được khuyến khích |
| Tìm đồ vật | Yêu cầu trẻ tìm một món đồ trong nhóm vật dụng quen thuộc | Chú ý quan sát |
| Ghép hình | Chọn và đặt các mảnh ghép vào đúng vị trí | Tập trung vào nhiệm vụ |
| Phân loại màu sắc | Xếp đồ chơi theo từng màu | Quan sát và phân biệt |
| Xếp tháp | Lần lượt đặt các khối hình chồng lên nhau | Phối hợp tay và mắt |
| Nghe và chọn | Nghe tên đồ vật rồi chọn hình ảnh tương ứng | Chú ý nghe |
Ban đầu, nên sử dụng ít đồ vật và yêu cầu đơn giản. Khi trẻ đã thực hiện thành thạo, cha mẹ mới tăng số lượng lựa chọn hoặc bổ sung thêm bước.
4. Điều chỉnh môi trường để hạn chế yếu tố gây xao nhãng
Khả năng tập trung của trẻ có thể bị ảnh hưởng bởi những yếu tố cảm giác trong môi trường. Tiếng tivi, ánh sáng mạnh, đồ chơi phát âm thanh hoặc nhiều vật dụng đặt trên bàn có thể khiến trẻ khó duy trì sự chú ý.
Để tạo không gian thuận lợi cho hoạt động, phụ huynh có thể:
- Chọn vị trí học tập ít người qua lại.
- Tắt tivi và hạn chế âm thanh không cần thiết.
- Chỉ đặt những đồ dùng phục vụ nhiệm vụ trước mặt trẻ.
- Sắp xếp đồ chơi vào hộp riêng sau khi sử dụng.
- Duy trì vị trí học tập tương đối ổn định để trẻ dễ làm quen.
Nếu trẻ nhạy cảm với ánh sáng hoặc âm thanh, cần điều chỉnh theo nhu cầu riêng thay vì mặc định một không gian yên tĩnh hoàn toàn sẽ phù hợp với tất cả trẻ.
Việc xây dựng môi trường phù hợp cũng là một nội dung quan trọng trong các phương pháp hỗ trợ trẻ tự kỷ trong học tập, giúp trẻ có điều kiện tham gia hoạt động mà không bị quá tải bởi những kích thích không cần thiết.
5. Kết hợp vận động trước và giữa các hoạt động cần tập trung
Không phải lúc nào yêu cầu trẻ ngồi yên cũng giúp trẻ chú ý tốt hơn. Một số trẻ cần được vận động để giải tỏa năng lượng và cảm thấy thoải mái trước khi tham gia nhiệm vụ tiếp theo.
Cha mẹ có thể xen kẽ những hoạt động vận động đơn giản:
- Nhảy theo nhạc trong một khoảng thời gian ngắn.
- Đi theo đường kẻ trên sàn.
- Ném bóng vào rổ.
- Chuyền bóng qua lại với người thân.
- Mang đồ chơi từ vị trí này sang vị trí khác.
Sau khi vận động, có thể chuyển sang hoạt động nhẹ nhàng như ghép hình, tô màu hoặc phân loại đồ vật.
Cần quan sát phản ứng của trẻ để lựa chọn mức độ vận động phù hợp. Nếu trẻ trở nên kích động hoặc mệt mỏi sau hoạt động, hãy giảm cường độ và dành thời gian nghỉ ngơi.
6. Dạy trẻ nhận biết thời điểm bắt đầu và kết thúc nhiệm vụ
Một số trẻ khó chuyển từ hoạt động yêu thích sang nhiệm vụ khác, đặc biệt khi không biết mình sẽ phải thực hiện trong bao lâu. Sử dụng tín hiệu trực quan có thể giúp trẻ hiểu trình tự và chuẩn bị tâm lý tốt hơn.
Cha mẹ có thể áp dụng:
- Bảng hoạt động: Sử dụng hình ảnh để thể hiện thứ tự các nhiệm vụ trong buổi học.
- Đồng hồ trực quan: Giúp trẻ quan sát thời gian còn lại của hoạt động.
- Thẻ hoàn thành: Cho trẻ chuyển hình ảnh sang khu vực đã thực hiện xong.
- Tín hiệu chuyển tiếp: Dùng một câu nói hoặc âm thanh quen thuộc để báo hiệu sắp kết thúc.
Ví dụ, trước khi trẻ chơi xếp hình, cha mẹ có thể cho trẻ xem lịch gồm hai hình ảnh: xếp hình và ăn nhẹ. Khi hoạt động đầu tiên kết thúc, trẻ được nhìn lại lịch để biết việc tiếp theo là gì.
Cách này không chỉ hỗ trợ trẻ duy trì sự chú ý mà còn giúp quá trình chuyển đổi giữa các hoạt động trở nên dễ dự đoán hơn.
7. Ghi nhận tiến bộ thay vì liên tục yêu cầu trẻ chú ý
Mỗi trẻ có khả năng duy trì sự chú ý khác nhau. Cha mẹ không nên đặt mục tiêu trẻ phải tập trung trong một khoảng thời gian cố định hoặc so sánh con với những trẻ khác.
Thay vào đó, hãy quan sát những thay đổi nhỏ như trẻ chủ động quay lại nhiệm vụ sau khi bị phân tâm, hoàn thành thêm một bước hoặc biết yêu cầu nghỉ khi cảm thấy mệt.
Có thể áp dụng một số cách khuyến khích:
- Khen ngợi cụ thể khi trẻ hoàn thành nhiệm vụ.
- Cho trẻ lựa chọn giữa hai hoạt động phù hợp.
- Dành thời gian chơi cùng con sau khi hoàn thành công việc.
- Tăng dần độ khó khi trẻ đã quen với yêu cầu trước đó.
Không nên dùng phần thưởng như cách ép buộc trẻ phải ngồi yên hoặc tiếp tục hoạt động dù đang khó chịu. Nếu trẻ thường xuyên mất tập trung, cha mẹ cũng nên xem xét các yếu tố như giấc ngủ, sức khỏe, nhu cầu cảm giác và mức độ khó của nhiệm vụ.
Kiên trì điều chỉnh theo khả năng của từng trẻ
Cải thiện khả năng tập trung ở trẻ tự kỷ cần thời gian và không có một công thức áp dụng chung cho tất cả. Cha mẹ nên bắt đầu từ sở thích của con, lựa chọn nhiệm vụ vừa sức, kết hợp vận động và điều chỉnh môi trường khi cần thiết.
Nếu khó khăn về chú ý ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hoặc học tập, gia đình nên trao đổi với chuyên gia để tìm hiểu nguyên nhân và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp. Mục tiêu không phải khiến trẻ luôn tập trung theo yêu cầu của người lớn, mà là giúp trẻ chủ động tham gia những hoạt động có ý nghĩa với cuộc sống của mình.
