Chuyển đến một lớp học mới có thể khiến trẻ tự kỷ gặp nhiều khó khăn do phải làm quen với không gian, giáo viên, bạn bè và lịch sinh hoạt khác trước. Một số trẻ có thể lo lắng, từ chối đến trường, khó tham gia hoạt động chung hoặc phản ứng mạnh khi lịch trình thay đổi.
Để quá trình chuyển tiếp diễn ra thuận lợi, cha mẹ và giáo viên cần chuẩn bị từ sớm, giúp trẻ làm quen từng bước và điều chỉnh cách hỗ trợ theo nhu cầu riêng.
Nội dung bài viết
- 1 1. Chuẩn bị tâm lý cho trẻ trước ngày đến lớp
- 2 2. Cho trẻ làm quen với trường học và giáo viên
- 3 3. Xây dựng lịch trình trực quan để trẻ dễ theo dõi
- 4 4. Điều chỉnh môi trường lớp học phù hợp với nhu cầu của trẻ
- 5 5. Hướng dẫn trẻ tham gia các hoạt động trong lớp từng bước
- 6 6. Tạo cơ hội để trẻ làm quen với bạn bè
- 7 7. Phối hợp giữa gia đình và giáo viên trong giai đoạn chuyển tiếp
1. Chuẩn bị tâm lý cho trẻ trước ngày đến lớp
Trẻ thường cảm thấy an tâm hơn khi biết trước mình sẽ đến đâu, gặp ai và tham gia những hoạt động nào. Vì vậy, cha mẹ nên giới thiệu về lớp học mới trước khi trẻ chính thức đi học.
Có thể thực hiện bằng những cách đơn giản:
- Kể cho trẻ nghe về trường mới: Sử dụng câu ngắn, dễ hiểu như “Ngày mai con sẽ đến lớp mới”, “Ở đó có cô giáo và các bạn”.
- Cho trẻ xem hình ảnh: Giới thiệu ảnh cổng trường, phòng học, giáo viên và khu vui chơi để trẻ hình dung về môi trường sắp đến.
- Đọc câu chuyện xã hội: Tạo một câu chuyện ngắn mô tả hành trình từ lúc trẻ thức dậy, đến trường, học tập, vui chơi đến khi được cha mẹ đón về.
- Nhắc lại thông tin nhiều lần: Lặp lại những nội dung quan trọng vào các thời điểm khác nhau để trẻ có thời gian tiếp nhận.
Cha mẹ không nên cung cấp quá nhiều thông tin cùng lúc. Hãy quan sát phản ứng của trẻ và điều chỉnh cách giải thích sao cho phù hợp với khả năng hiểu của con.
2. Cho trẻ làm quen với trường học và giáo viên
Thay đổi môi trường đột ngột có thể làm tăng cảm giác bất an ở trẻ. Nếu có điều kiện, gia đình nên đưa trẻ đến trường trước ngày nhập học để trẻ có thời gian quan sát và khám phá không gian mới.
Một số hoạt động có thể tổ chức trong buổi làm quen:
- Đi dạo quanh sân trường, hành lang và khu vực lớp học.
- Cho trẻ thử ngồi tại vị trí dự kiến trong lớp.
- Giới thiệu giáo viên bằng những tương tác ngắn, nhẹ nhàng.
- Để trẻ khám phá một số đồ chơi hoặc học liệu quen thuộc.
- Tập thử hành trình từ cổng trường đến lớp và khu vực đón trả trẻ.
Trong quá trình này, không nên ép trẻ phải giao tiếp, chào hỏi hoặc tham gia mọi hoạt động ngay lập tức. Trung tâm Giáo dục Ước Mơ là một nguồn để cha mẹ tìm hiểu thêm về giáo dục và hỗ trợ trẻ có nhu cầu phát triển riêng biệt.
3. Xây dựng lịch trình trực quan để trẻ dễ theo dõi
Một trong những khó khăn khi chuyển lớp là trẻ chưa quen với trình tự hoạt động mới. Bảng lịch bằng hình ảnh giúp trẻ biết việc gì sẽ diễn ra tiếp theo và giảm bớt cảm giác bất ngờ.
Giáo viên và cha mẹ có thể phối hợp xây dựng lịch trình đơn giản:
| Thời điểm | Hoạt động |
| Đầu buổi | Đến lớp, cất ba lô |
| Sau khi ổn định | Chào cô, tham gia hoạt động đầu giờ |
| Giữa buổi | Học tập, vui chơi hoặc vận động |
| Cuối buổi | Thu dọn đồ dùng, chuẩn bị ra về |
Mỗi hoạt động nên có hình minh họa rõ ràng. Khi hoàn thành, trẻ có thể đánh dấu hoặc chuyển hình ảnh sang mục đã thực hiện. Nếu lịch học thay đổi, giáo viên nên thông báo trước bằng hình ảnh hoặc lời nói ngắn gọn. Không nhất thiết phải giữ lịch trình cứng nhắc, nhưng cần giúp trẻ hiểu sự thay đổi sẽ diễn ra như thế nào.
4. Điều chỉnh môi trường lớp học phù hợp với nhu cầu của trẻ
Không gian lớp học có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác thoải mái và khả năng tham gia của trẻ. Một số trẻ nhạy cảm với tiếng ồn, ánh sáng, mùi hoặc những chuyển động liên tục xung quanh.
Giáo viên có thể cân nhắc:
- Sắp xếp chỗ ngồi ở khu vực ít bị xao nhãng.
- Hạn chế âm thanh đột ngột và những kích thích không cần thiết.
- Bố trí góc nghỉ ngơi để trẻ có thể tạm rời hoạt động khi quá tải.
- Sử dụng hình ảnh, ký hiệu để chỉ dẫn vị trí cất đồ dùng và các khu vực trong lớp.
- Cho phép trẻ sử dụng vật dụng hỗ trợ điều hòa cảm giác nếu phù hợp.
Những điều chỉnh này cần dựa trên phản ứng thực tế của trẻ, không nên áp dụng giống nhau cho tất cả học sinh tự kỷ.
5. Hướng dẫn trẻ tham gia các hoạt động trong lớp từng bước
Khi mới đến lớp, trẻ có thể chưa hiểu yêu cầu của giáo viên hoặc chưa biết cách tham gia hoạt động cùng các bạn. Thay vì yêu cầu trẻ thực hiện ngay toàn bộ nhiệm vụ, giáo viên nên chia hoạt động thành những bước nhỏ.
Ví dụ, với hoạt động tô màu:
- Cho trẻ quan sát tranh và các dụng cụ cần dùng.
- Hướng dẫn trẻ chọn một màu yêu thích.
- Làm mẫu cách tô một phần nhỏ của bức tranh.
- Khuyến khích trẻ tự thực hiện phần tiếp theo.
- Ghi nhận nỗ lực của trẻ sau khi hoàn thành.
Cách hướng dẫn này cũng có thể áp dụng với hoạt động xếp hình, cất đồ chơi, đọc sách hoặc tham gia trò chơi tập thể.
Gia đình và giáo viên có thể tham khảo thêm cách hỗ trợ trẻ tự kỷ hòa nhập trong lớp học để điều chỉnh yêu cầu, cách hướng dẫn và mức độ hỗ trợ theo khả năng của từng trẻ.
6. Tạo cơ hội để trẻ làm quen với bạn bè
Việc tương tác với nhiều bạn cùng lúc có thể khiến trẻ cảm thấy khó khăn. Do đó, giáo viên nên bắt đầu bằng những hoạt động có quy mô nhỏ và ít yêu cầu giao tiếp.
Một số gợi ý:
- Chơi theo cặp: Ghép trẻ với một bạn có thái độ thân thiện để cùng xếp hình hoặc tô màu.
- Chơi luân phiên: Tổ chức trò chơi chuyền bóng, thả khối hoặc ghép tranh để trẻ làm quen với việc chờ đến lượt.
- Tham gia nhóm nhỏ: Khi trẻ đã thoải mái hơn, có thể tăng dần số lượng bạn cùng tham gia.
- Khuyến khích giao tiếp tự nhiên: Tạo cơ hội để trẻ thể hiện mong muốn bằng lời nói, cử chỉ hoặc phương tiện giao tiếp hỗ trợ.
Không nên ép trẻ phải nhìn vào mắt bạn, nói chuyện hoặc chơi cùng nhóm trong thời gian dài. Mục tiêu ban đầu là giúp trẻ cảm thấy an toàn và có cơ hội tương tác theo cách phù hợp với mình.
7. Phối hợp giữa gia đình và giáo viên trong giai đoạn chuyển tiếp
Trẻ có thể thể hiện những phản ứng khác nhau ở nhà và ở trường. Vì vậy, việc trao đổi thông tin thường xuyên giúp người lớn hiểu rõ hơn những khó khăn trẻ đang gặp phải.
Gia đình nên cung cấp cho giáo viên một số thông tin cần thiết:
- Cách trẻ giao tiếp và thể hiện nhu cầu.
- Những âm thanh, hoạt động hoặc tình huống trẻ thường nhạy cảm.
- Thói quen ăn uống, nghỉ ngơi và sinh hoạt.
- Những hoạt động trẻ yêu thích hoặc giúp trẻ bình tĩnh.
- Cách hỗ trợ hiệu quả khi trẻ gặp khó khăn.
Ngược lại, giáo viên nên cập nhật tình hình tham gia hoạt động, tương tác với bạn bè và những thay đổi trong cảm xúc của trẻ. Hai bên có thể thống nhất một số cách hướng dẫn để trẻ không phải thích nghi với những yêu cầu quá khác biệt giữa nhà và trường.
Giúp trẻ tự kỷ thích nghi với môi trường lớp học mới cần sự chuẩn bị và phối hợp kiên trì giữa gia đình, giáo viên. Khi được làm quen từng bước, có lịch trình dễ hiểu và nhận được sự hỗ trợ phù hợp, trẻ sẽ có thêm cơ hội cảm thấy an toàn, tham gia hoạt động và xây dựng mối quan hệ với những người xung quanh.
